حبس زدایی ، سیاست جدید دستگاه قضا در شهرستان سقز

انسان همواره در طول ادوار تاریخ برای حفظ نظم، آرامش، امنیت، ارعاب دیگران، تنبیه مجرم، با مجازات جهت دفاع از بزه حقوق، آزادی، جان و دارایی خویش افراد متجاوزگر را به صورت های مختلف به کیفر رسانده است. در حالیکه تا کنون بی رحمانه ترین و شدیدترین شکنجه‌ها و مجازات ها را برای مجرمین به اجرا گذاشته اند اما هنوز از بزهکاری، جرم و جنایت پیشگیری بعمل نیامده است. در این راستا وقتی مجازات حبس، جزو مجازات‌های اصلی بعد از کیفر اعدام پذیرفته شد تا تعدیلی در شدت مجازات ها تلقی شود. بعد از این مرحله به علت عدم اجرای روش های اصلاحی، تربیتی و یا درمانی در زندانها، مضرات کیفر حبس (زندانی) بیشتر آشکار خواهد شد. با وجود اینکه در جوامع امروزی، مجازات حبس پس از کیفر اعدام، مهمترین سلاح و ابزار دفاع اجتماعی در مبارزه با بزهکاری، جرم و جنایت در برقراری نظم و امنیت است اما باز تحقیق و بررسی نیز برای ارائه بهترین روش اصلاحی، تربیتی و تغییر انواع مجازات های مندرج در قوانین کیفری ادامه دارد اما تا به امروز مجازاتی که به جای کیفر حبس اجرا و مورد قبول عموم مردم باشد تعیین نشده است. در این راستا قضات باید سعی کنند با تعلیق مجازات، اجرای روش آزادی با مراقبت، زندان نیمه باز، نگهداری محکومین در موسسات باز، حبس آخر هفته، اشتغال به کارهای عام المنفعه، جزای نقدی و مجازات‌های جایگزین حبس از مضرات و مفاسد زندانها و افزایش جمعیت کیفری زندانیان جلوگیری شود زیرا هدفی که جامعه از مجازات فرد بزهکار با فردی که کیفر حبس دارد، سوالاتی را بوجود می آورد 1_ فردی که از بچگی تربیت صحیح نداشته و با مشکلات مادی و معنوی زیادی مواجه بوده است در عزض چند ماه در زندان اصلاح و تربیت پیدا می‌کند؟ 2_آیا نگهداری افراد در چهار دیواری زندان، باعث اصلاح و تربیت فرد خواهد شد؟ با این وجود اکثر مردم از زندان ترس و وحشت دارند ولی با کنجکاوی می خواهند بدانند زندان چه محیطی است و در آنجا چه اتفاقاتی صورت خواهد؟ به همین دلیل مسائل مربوط به زندانی و زندانها در زمره مسائل بین‌المللی قرار گرفته است. متهمین و محکومین به زندان دو دسته هستند 1_افرادی که برای اولین بار وارد زندان می شوند در اوایل مضطرب،بهت زده، غمگین ، شرمسار می باشند و از تماس با دیگران امتناع می ورزند مجرمین حرفه‌ای، شریک جرم و همدست آینده خود را از بین این افراد انتخاب می کنند و با ابراز همدردی و محبت دوستی خود را با تازه وارد ها آغار و به مرور زمان رموز و فنون ارتکاب انواع جرایم را به او یاد می دهند. 2_مجرمین حرفه‌ای هستند که برای مدت طولانی در زندان به سر میبرند و نبایستی زندگی را به کام خود تلخ نمایند و گاهی اوقات بخاطر خستگی از کارهای محرمانه، برای استراحت با ارتکاب جرم مشهود، عمداً به زندان مراجعه می کنند بنابراین شناسایی، شخصیت، تفکیک و طبقه‌بندی زندانیان از ارکان اساسی اجرای روش های اصلاحی، تربیتی و درمانی در زندانها می باشد. هدف از اجرای این برنامه‌ها این است تا زندانیان با میل و رغبت خویش اجرای روش های اصلاحی را بپذیرند و با عزم راسخ در تزکیه نفس، تهذیب اخلاق، رفتار و کردار خود تلاش نمایند و کارهای اصلاحی و تربیتی را با نهایت دقت انجام داده تا برای بازگشت به زندگی عادی اجتماعی در آینده امیدوار باشد. در این راستا مسئولین، مامورین و مربیانی که در زندان اجرای روش های اصلاحی و تربیتی را برعهده دارند بایستی آشنا به علوم کیفری، روانشناسی، جرم شناسی و جهت آشنایی با طرز اجرای روش های مدرن و پیشرفته آموزش ضمن خدمت داشته باشند.باشند. هدف نهایی از اجرای کیفر، حفظ آرامش، امنیت و منافع اجتماعی با پیشگیری از وقوع جرم و یا تکرار جرم است لیکن تغییر دادن طرز تفکر، رفتار، کردار یک فرد زندانی مستلزم اجرای روش های اصلاحی و تربیتی در یک پروسه نسبتا طولانی مدت است بنابراین این امر ناظر به زندانیان با مدت طولانی نیست ولی اکثریت جمعیت زندان ها را محکومین به مدت کم و محدود تشکیل می دهد و اکثر آنها برای ارتکاب جرایمی که خطرناک نیستند روانه زندان می شوند. بر این اساس در قانون مجازات اسلامی سال ۱۳۹۳ به نحوی گسترده شاهد پذیرش مجازات های جایگزین حبس هستیم قانونگذار در قانون اخیر به قضات اجازه داده است که در راستای کاهش جمعیت کیفری زندان و فردی کردن مجازات اجرای را متناسب با شخصیت مجرمان تنظیم نمایند در این قانون شاهد تنوع مجازات ها هستیم و نهادهای کیفری ارفاق آمیز جدید از قبیل نظام نیمه آزادی ، تعلیق اجرای مجازاتها، عفو مشروط ، مجازاتهای جایگزین حبس ، تعویق صدور حکم، ترک تعقیب ، جانشینهای بازداشت ،اجرای الکترونیکی کیفر حبس و تبدیل حبس به کیفرهای دیگر در این قانون پیش بینی شده است قضات محترم باید خردمندانه در راستای کاهش جمعیت کیفری از نهادهای کیفری مذکور و در نتیجه فردی کردن کیفر استفاده کنند ،آگاه نمودن زندانی برای آزادی از زندان ، تهیه کارو وسیله معاش ،مسکن و تقویت روانی برای پیشگیری از تکرار جرم نهایت ضرورت را دارد.
اکثر مردم تصور می کنند که زندانیان نادم و پشیمان از اعمال گذشته با اشتیاق وافر برای آزادی از زندان روز شماری می کنندو برگ آزادی از زندان برای یک فرد زندانی پر ارزشترین سند و لحظه آزادی شادی آورترین لحظات زندگیست اما اکثر زندانیان در طول مدت محکومیت خود از تماس با اجتماع آزاد محروم و به محیط زندان و دوستان زندانی خود عادت می کنند و در روزهای آخر محکومیت مضطرب و نگران از بی خان و مانی و مشکلات مادی و معنوی هستند که در اجتماع آزاد با آن مواجه خواهند شد، وقتی که زندانی بدون حامی و هادی از زندان آزاد و در جستجوی کار متوجه می شود که پیشینه کیفری خود مهر بطلان به موجودیت او زده و از اجتمع ترد شده است با ارتکاب به جرائم خطرناکتر در صدد انتقام از اجتماع بر می آیند.
راهکارهای لازم برای محکومیتهایی که طولانی نیست و افراد دارای شخصیت اجتماعی می باشند
1- کارکردن در شهرداری و ادارات خدمات رسان
2- شرکتهای خدماتی
3- تهیه مقالات فرهنگی ، ادبی و… نسبت فرد خاطی
4- ملزم کردن به گزراندن دوره های آموزشی و مهارتی در مراکز فنی و حرفه ای ، دانشگاهی و آموزشی
5- ملزم کردن افراد به شرکت در مراسمات مذهبی و آیینی
6- حفظ سوره هایی از قرآن کریم
7- بکار گیری اشخاص زندانی در مراکزی چون سالمندان و مراکزتوان بخشی