تحول در پوشش سنتی

، بررسی گذار از اصالت به مدرنیته در طراحی و دوخت

نویسنده : نسرین علیپور (کارشناس خبره طراحی و دوخت )

مقدمه

لباس ،فراتر از یک پوشش ساده برای محافظت از بدن ، بازتاب دهنده هویت ، فرهنگ و تاریخ یک ملت است . لباس های سنتی هر منطقه ،با الگوهای خاص، پارچه های متمایز و تکنیک های دوخت منحصر به فرد خود ، میراثی از هنر و تمدن هستند که نسل به نسل منتقل شده اند . با این حال ، با ورود به عصر مدرن، تغییرات سریع در تکنولوژی تولید پارچه ، دسترسی به مواد اولیه صنعتی و تغییر سبک زندگی جوامع ، باعث شده است که این پوشش ها از حالت << خالص و سنتی >> فاصله گرفته و وارد مرحله ای از گذار و تحول شوند .
هدف از این مقاله ، بررسی این تغییرات و تحلیل فرآیند خروج لباس های سنتی از محدوده اصالت و حرکت به سوی فرم های مدرن است .

1. ویژگی های ساختاری و نمادین لباس سنتی ( مورد مطالعه : لباس کردی )

در بررسی اصالت پوشش ، لباس های سنتی منطقه (به ویژه لباس کوردی ) نمونه ای بارز از پیوند میان کارکرد عملی و زیبایی شناسی فرهنگی هستند .
در گذشته این لباس ها با ویژگی های مشخصی شناخته می شدند که ستون های اصلی اصالت آن ها را تشکیل می داد :

_متریال و پارچه : استفاده از پارچه های سنتی مانند << شال >> با بافت مشخص و ضخامت مناسب ، یکی از ارکان های اصلی این پوشش بود . این پارچه ها نه تنها پوششی کامل و باوقار فراهم می کردند ، بلکه به دلیل ضخامت و ایستایی مناسب ، فرم و ساختار اصیل لباس را حفظ می نمودند.

_تزئینات و اکسسوری :اصالت این لباس تنها در نوع پارچه نبود ، بلکه در ترتیب آن با کلاه های سنتی و تزئینات خاص (مانند کاردوزی های سنتی و زیور آلات ) نهفته بود .

این عناصر ، علاوه بر ایجاد زیبایی بصری ، به شخصیت پوشنده ، وقار و هویت فرهنگی بخشیده و لباس را از یک پوشش ساده به یک اثر هنری تبدیل می کردند .

۲.تحلیل فرآیند گذار و تاثیر فرهنگ جهانی

باگذشت زمان ، این پوشش ها با چالش های جدی در حوزه هویت مواجه شده اند . یکی از مهم ترین ملاحضات در این گذار ، تداخل شدید با فرهنگ پوشش عربی (Westernization) است .

این تغییرات تنها در ظاهر نیست ؛ بلکه در ماهیت و فلسفه لباس رخ داده است :
_(تغییر در ساختار ) از پوشش مناسب فاصله گرفته است : لباس هایی که پیشتر با هدف پوشش کامل و حفظ حریم شخصی طراحی شده بودند ، اکنون با حذف لایه ها ، تغییر در برش ها و استفاده از الگوهای غربی ، از آن حالت پوشش دهندگی خارج شده و به سمت مدل های ((غربی)) حرکت کرده اند که با ویژگی های اصلی لباس سنتی در تضاد است .

_از دست رفتن هویت فرهنگی : ادغام عناصر عربی با طرح های سنتی ، باعث شده است که لباس از یک <<نماد فرهنگی >>  به یک پوشش ترکیبی بی ریشه تبدیل شود .
در این فرآیند اصالت سنتی در برابر سلیقه های گذرا و الگوهای وارداتی ، رنگ باخته و معنای عمیق پوشش سنتی کمرنگ شده است .

۳ .راهکار های پیشنهادی برای حفظ اصالت در عصر مدرنیته

با توجه به اینکه لباس بازتاب دهنده شخصیت هر فرد است ، نباید تنها با تغییرات برخورد کرد ، بلکه باید به دنبال یافتن یک <<تعادل استراتژیک >> میان سنت و مدرنیته بود .

برای حفظ جایگاه  لباس های سنتی در میان نسل های جدید ، راهکارهای زیر پیشنهاد می گردد :

الف: ( رویکرد گزینش گرایانه در طراحی (Selective Integration ) :
به جای پذیرش کامل و بی چون و چرا الگوهای غربی ، طراحان باید بر روی << ادغام هوشمندانه >> تمرکز کنند .
این یعنی انتخاب بخش های جذاب و زیبایی شناختی لباس های سنتی و ترویب آن ها با فرم های مدرن ، به گونه ای که هم جذابیت بصری برای جوانان حفظ شود و هم ویژگی اصلی <<پوشش و وقار >> که از ستون های اصلی لباس سنتی است آسیب نبینند .

ب: (بازسازی هویت از طریق زیبایی شناسی ( Rebranding Tradition ) : برای جذب نسل جوان باید نشان داد که لباس های سنتی میتوانند همزمان هم مدرن و جذاب باشد و هم اصیب و باوقار .
این کار بااستفاده از تکنیک های طراحی جدید اما با حفظ ماهیت پارچه های و فرم های اصلی انجام میشود تا از خروج کامل از سنت جلوگیری شود .

ج: (توانمندسازی حرفه ای و آموزش تخصصی (Professional Empowerment ) :
یکی از کلیدی ترین ابزارها برای اجرای این رویکرد ، آموزش است . برگزاری دوره های آموزشی تخصصی برای خیاطان ، طراحان و دست اندرکاران حرفه ای خیاطی با محوریت (طراحی خلاقانه بر پایه اصالت ) ضروری است .
این دوره ها باید به متخصصات بیاموزند که چگونه با استفاده از ایده های جذاب ، لباس هایی را خلق کنند که هم با نیازهای امروز مطابقت داشته باشد و هم از ریشه های فرهنگی خود فاصله نگیرد .

نتیجه گیری : حفظ میراث پوششی نیازمند هوشیاری در طراحی و آموزش است . تنها با ترکیب هنر سنتی باخلاقیت مدرن و آموزش صحیح به نسل های آینده ، می توان از مرگ تدرجی هویت در لباس های سنتی جلوگیری کرد .